| ma | di | wo | do | vr | za | zo |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||||
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |
« december 2005 | Hoofdmenu | februari 2006 »
De slechte leef- en werkomstandigheden brachten na de Eerste Wereldoorlog veel onrust onder de getroffen arbeiders. De partijleider van de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP), Pieter Jelles Troelstra, achtte daarom de tijd rijp voor een sociale revolutie.
In Rotterdam verkondigde hij voor een grote menigte dat de heersende klasse en het koningshuis hadden afgedaan. De revolutie bleef echter uit en juist de Oranjegezinde tegenpartij kwam in beweging.
In 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit tussen de Centralen (Oostenrijk-Hongarije, Duitsland, Turkije en Bulgarije) en de Geallieerden (Servië, Rusland, Japan, Italië, Roemenië, Griekenland, de VS en enkele West-Europese landen). De directe aanleiding voor de oorlog was de moord op de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije, Frans Ferdinand en zijn vrouw Sophie.
Bekende verdedigingslinies uit de Eerste Wereldoorlog waren de loopgraven. De linies werden gevormd door de eerste linie, de hoofdlinie (de eigenlijke loopgraven waar de soldaten verbleven) en het achterland.
Het leven in de loopgraven was een nachtmerrie. De loopgraven vormden soms modderige geulen waarin men tot de knieën in weg zakte. Het water drong door de kleren en laarzen heen wat leidde tot "loopgravenvoeten" waarbij de voet opzwelde, geïnfecteerd raakte en soms zelfs afstierf. Lijken lagen her en der en vormden een bron van infecties.
Nederland wist tot aan het einde van de oorlog in 1918 de neutraliteit te handhaven. België lukte dit niet. Ongeveer een miljoen Belgische burgers weken daarom uit naar Nederland. Na 1918 bleven er ongeveer 100.000 Belgen in Nederland.
In 1652 stichtte Jan van Riebeeck in dienst van de VOC Kaap de Goede Hoop. In 1806 namen de Britten echter bezit van de Kaap waardoor er onenigheid ontstond tussen de Britten en Nederlandse boeren. Tussen 1830-1840 trokken de Boeren massaal weg uit de kaapkolonie en stichtten onafhankelijke republieken, de Oranje Vrijstaat en Transvaal.
De oorlog tussen 1899-1902 in Zuid-Afrika staat bekend als de Boerenoorlog. De Boeren werden aangevoerd door Paul Kruger, president van Transvaal. In oktober 1900 vertrok Kruger aan boord van het Nederlandse oorlogsschip Hr. Ms. 'Gelderland' (door koningin Wilhelmina gezonden) naar Europa om steun te zoeken. De missie bleef echter zonder resultaat.
In 1902 eindigde de oorlog met de Vrede van Vereniging. Deze overeenkomst maakte een eind aan het bestaan van Transvaal en de Oranje Vrijstaat. In 1910 werd het gebied gevoegd bij de nieuwe Unie van Zuid-Afrika. De politiek van apartheid (gescheiden ontwikkeling van rassen) werd ingevoerd. De apartheid eindigde in de jaren '90 toen de bekende anti-apartheidsactivist Nelson Mandela werd vrijgelaten. In 1994 werden er voor het eerst algemene verkiezingen gehouden.
De geboortedag van Kruger wordt in de Republiek van Zuid-Afrika nog steeds gevierd.
Op 31 augustus 1880 werd prinses Wilhelmina (Helena Pauline Maria) geboren. Haar vader, koning Willem III was in 1877 weduwnaar geworden na het overlijden van koningin Sophie. Uit dit huwelijk werden Willem, Maurits en Alexander geboren. Twee jaar na de dood van koningin Sophie hertrouwde hij met prinses Emma van Waldeck-Pyrmont. Emma was op dat moment twintig en Willem eenenzestig jaar oud. Bij de geboorte van Wilhelmina was alleen de jongste zoon van Willem en Sophie, Alexander, nog in leven. Alexander, verbolgen over het tweede huwelijk van zijn vader, weigerde zijn veel jongere zuster echter te zien.
In 1884 overleed prins Alexander, de laatste mannelijke troonopvolger uit het Oranjehuis. De vierjarige prinses Wilhelmina werd nu kroonprinses. In 1890 overleed koning Willem III. Emma werd hierop regentes aangezien Wilhelmina op dat moment pas tien jaar oud was. Op 6 september 1898 werd Wilhelmina als koningin ingehuldigd in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.
In 1901 trad Wilhelmina in het huwelijk met Hendrik, zoon van groothertog Frederik Frans II van Mecklenburg-Schwerin. Hun huwelijk was ongelukkig. Hendrik had verschillende buitenechtelijke kinderen en Wilhelmina kreeg vier miskramen. Dit leidde tot onrust in het land. Als Wilhelmina kinderloos zou overlijden zou de troon waarschijnlijk naar een Duitser gaan. Maar op 30 april 1909 om tien minuten voor zeven 's ochtends werd er dan toch een kind geboren, Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina. In 1934 stierf Hendrik. Wilhelmina en Hendrik leefden op dat moment gescheiden. Ook Emma overleed in datzelfde jaar.
Wilhelmina bleek een krachtdadig vorstin en ontwikkelde zich tot één van de invloedrijkste monarchen sinds Willem van Oranje. Haar optreden tijdens de Tweede Wereldoorlog leverde haar de bijnaam 'moeder des vaderlands' op. Na haar aftreden in 1948 ging ze op paleis het Loo wonen. Daar overleed ze in 1962.
Politiek is in de 19e eeuw een aangelegenheid van voornamelijk liberale notabelen die op persoonlijke titel in de Tweede Kamer zitten. In 1879 werd de eerste politieke partij (christen-democratisch) opgericht: de Anti-Revolutionaire Partij (ARP). Abraham Kuyper was de man achter deze partij. De naam van de partij was een openlijke stellingname tegen de beginselen van de Franse revolutie. Het belangrijkste punt van de ARP was de gelijkstelling van het openbaar en bijzonder (christelijk) onderwijs. Dit werd overigens pas in 1917 gerealiseerd, samen met de invoering van het algemeen kiesrecht.
Voordien gold het censuskiesrecht waarbij alleen mannen die een zeker bedrag aan belastingen betaalden mochten stemmen. Vanaf 1917 mochten alle mannen boven de 22 jaar meedoen. Vrouwen konden volgens het nieuwe kiesrecht alleen gekozen worden. Pas in 1919 kregen vrouwen actief kiesrecht. Tevens werd in 1917 het stelsel van evenredige vertegenwoordiging ingevoerd. Enkele partijleiders na Kuyper waren onder meer Hendrik Colijn en Willem Aantjes.
In 1885 werd de Liberale Unie, een gematigd progressieve partij, opgericht onder voorzitterschap van Isaac Levy. De partij bestond uit een progressieve vleugel, een conservatieve vleugel en een middengroep. Tussen de conservatieven en de rest van de partij ontstond echter al snel ruzie waardoor de conservatieven zich afsplitsten tot de Oud-liberalen en vanaf 1906 in de Bond van Vrije Liberalen.
In 1901 vond een tweede afsplitsing plaats toen de linkervleugel van de partij de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) oprichtte. Reden was de lage prioriteit voor de invoering van het algemeen kiesrecht.
In 1921 werden de nieuwe partijen weer verenigd in de Liberale Staatspartij.
In 1888 kwam Domela Nieuwenhuis als eerste socialist in de Tweede Kamer. Op voornamelijk zijn initiatief ontstond in 1881 de Sociaal Democratische Bond (SDB). Bij de verkiezingen van 1891 werd hij herkozen.Toen hij echter zijn heil begon te zoeken in anarchisme richtten voorstanders van deelname aan het parlement de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij op. De Friese advocaat Pieter Jelles Troelstra werd het charismatisch boegbeeld van de SDAP.
In 1909 vond een afsplitsing plaats in de vorm van de Communistische Partij van Nederland (CPN).
Enkele leden van de Anti-Revolutionaire Partij die tegen een te grote uitbreiding van het kiesrecht waren richtten in 1908 de Christelijk-Historische Unie op. Deze partij stond onder leiding van jonkheer Alexander de Savornin Lohman. Aanhangers van deze partij waren voornamelijk leden van de hervormde kerk.
In 1918 werd de Staatkundig Gereformeerde Partij opgericht uit onvrede met de bestaande protestans-christelijke partijen.
De Roomsch-Katholieke Staatspartij werd in 1926 opgericht en bleef bestaan tot direct na de Tweede Wereldoorlog de Katholieke Volkspartij (KVP) werd opgericht.
In december 1931 richtte Anton Mussert de Nationaal Socialistische Beweging op. Onder invloed van Hitlers successen maakte de NSB vanaf 1933 een stormachtige groei door. De NSB werd vereenzelvigd met Hitlers nazi-partij. Na de Tweede-Wereldoorlog werd de NSB verboden en werden veel van haar leden berecht wegens landverraad. Mussert zelf kreeg de kogel.
Eind jaren veertig vond er een afsplitsing plaats van de ARP in de vorm van het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV). In 2001 is de GPV (samen met de Reformatorische Politieke Federatie) opgegaan in de ChristenUnie.
De VDB is in 1946 met de SDAP opgegaan in de PvdA.
In 1948 is de VVD ontstaan uit de Partij van de Vrijheid (vanaf 1946 voortzetting van de Liberale Staatspartij) en enkele leden van de VDB.
In 1980 zijn de Christelijk-Historische Unie (CHU), de Katholieke Volkspartij (KVP) en de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) opgegaan in het Christen-Democratisch Appèl (CDA).
In 1991 ontstond uit de CPN, de Pacifistisch Socialistische Partij (1957) en de Politieke Partij Radicalen (1986, afsplitsing van de KVP en ARP) Groen-Links.
De SP werd in 1972 opgericht als afsplitsing van de KEN (Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland die op haar beurt een voortzetting was van een maoïstische afsplitsing van de CPN: het Marxistisch Leninistisch Centrum Nederland.)
Het progressief/sociaal liberale D66 werd op 14 oktober 1966 opgericht door Hans van Mierlo.
In de 19e eeuw zijn voor land- en fabrieksarbeiders werkdagen van twaalf uur geen uitzondering. Niet alleen mannen en vrouwen maken lange dagen, ook kinderen doen dat.
In 1874 moest de Kinderwet van Samuel van Houten een eind maken aan kinderarbeid. De wet verbood fabrieksarbeid voor kinderen onder de twaalf. De controle was echter gebrekkig zodat kinderarbeid in de praktijk gewoon doorging. In 1901 kwam er door de leerplicht een definitief eind aan de kinderarbeid. Deze wet verplicht kinderen van zes tot twaalf jaar onderwijs te volgen. De leerplichtwet werd overigens met 50 tegen 49 stemmen maar net aangenomen.
In 1871 werd tussen het Verenigd Koninkrijk en Nederland het Sumatra Verdrag gesloten dat Nederland de vrije hand gaf in Atjeh. In 1873 probeerde Nederland Atjeh in te nemen. Deze eerste expeditie liep uit op een zwaar verlies voor de Nederlanders. Een jaar later ondernam het Nederlandse koloniale leger (KNIL) een tweede poging waarbij het paleis van de sultan werd bezet. Hoewel de sultan wist te vluchten bleef hij zich verzetten tegen de bezetters.
In 1904 werd Atjeh onderworpen. De Atjehnezen stellen echter dat zij zich nooit hebben overgegeven, en stellen het einde van de oorlog met Nederland op 1942 toen Nederland zich in Indië overgaf aan de Japanners.
Adrianus VI (1459 - 1523) is de enige Nederlandse paus die er ooit is geweest. Aangezien de Lage Landen destijds deel uitmaakten van het Heilige Roomse Rijk wordt hij in Duitsland vaak als de zevende Duitse paus beschouwd.
Hij werd in 1459 te Utrecht geboren als Adriaan Florenszoon Boeyens.
In 1507 vroeg keizer Maximiliaan I hem de opvoeding van zijn kleinzoon, de latere Karel V, op zich te nemen. Mede dankzij zijn invloed werd hij in 1522 tot paus gekozen. Hij overleed echter al het volgende jaar.
Na de dood van Filips de Schone (getrouwd met Johanna de Waanzinnige en zoon van Maria van Bourgondië en Maximiliaan van Habsburg) volgde zijn zoon Karel V hem op. Omdat deze op dat moment minderjarig was werd zijn tante Margaretha van Oostenrijk aangesteld als landvoogdes van de Lage Landen.
De edelen waren echter niet zo over haar te spreken en bewerkstelligden in 1515 dat Karel meerderjarig zou worden verklaard. Toen Karel twee jaar later naar Spanje vertrok vroeg hij zijn tante opnieuw als landvoogdes op te treden. In 1530 stierf zij en werd opgevolgd door Karel's zus, Maria van Hongarije. Zij bleek een intelligente, autoritaire bestuurster met een grote belangstelling voor het humanisme.
In 1531 stelde Karel de Collaterale Raden in: de Raad van State, de Geheime Raad en de Raad van Financien. Hij breidde zijn macht uit met onder andere Friesland, Utrecht, Overijssel, Groningen, Drenthe, Gelre en Zutphen. In 1548 werden de Nederlanden erkend als deel van het Duitse Rijk. In de zogenaamde Pragmatieke Sanctie regelde Karel dat zijn zoon Filips II hem zou opvolgen.
Filips werd in 1555 koning.
Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse Twisten werd de Bisschop van Utrecht, bastaardzoon van Filips de Goede, uit Utrecht verjaagd door de Hoeken. De Utrechtse oorlog brak uit.
Eén van de Kabeljauwse legeraanvoerders was Jan van Schaffelaar, een Gelderse edelman. Op 16 juli 1482 werd de Barneveldse kerktoren ingenomen door de Kabeljauwen, onder aanvoering van Van Schaffelaar. Hoekse soldaten beschoten de toren met kanonnen. Voorwaarde voor een vrije aftocht was dat Jan van Schaffelaar van de toren zou springen. Toen de Kabeljauwen dat weigerden sprak Van Schaffelaar: "Lieve gesellen, ic moet ummer sterven, ic en wil u in geenen last brenghen". Hij sprong en overleefde de val, maar werd door de Hoeken alsnog gedood.
Vooral door de roman van J.F. Oltmans, 'de schaapherder' (1838), werd Van Schaffelaar een vaderlandse held. Ook Thea Beckman schreef over hem in het boek 'Hasse Simonsdochter'.
Op 9 januari 1464 riep hertog Filips de Goede, op initiatief van de Hollandse steden, afgevaardigden van zijn landen en steden bijeen te Brugge. Deze vergadering staat bekend als de eerst vergadering van de Staten-Generaal der Nederlanden.
Filips was van plan op kruistocht te gaan en op de agenda stond de tijdelijke vervanging van de hertog. Uiteindelijk ging de kruistocht niet door.
In de 15e en 16e eeuw werd Brussel de vaste zetel voor de vergaderingen. Sinds het eind van de zestiende eeuw komt de Staten-Generaal bijeen in Den Haag.
Het uitvinden van de boekdrukkunst wordt aan een aantal verschillende personen toegeschreven. De Chinees Pi Chang zou in de elfde eeuw Chinese karakters hebben gedrukt. De vondsten van rolcilinders in Mesopotamië bewijzen dat het drukken van afbeeldingen al in de oudheid bekend was.
Vanaf 1000 zijn in Europa boeken gedrukt in blokdruk. Iedere pagina wordt hierbij gesneden uit een houtblok. Later kwam men op het idee om losse letters samen te voegen om een complete pagina samen te stellen. Tot aan de industriële revolutie bleef het drukproces in deze vorm onveranderd bestaan.
In de Westerse wereld worden Johannes Gutenberg of Laurens Janszoon Coster gezien als waarschijnlijke uitvinders van de boekdrukkunst (1435). Maar zoals gezegd was men in het Oosten toen al bekend met zowel blokdruk als letterdruk.
Engelbrecht I van Nassau trouwde in 1403 met de rijke erfdochter Johanna van Polanen, vrouwe van Breda. Tot haar erfenis behoorde vele Heerlijkheden en Ridderhofsteden in Holland en Brabant, Henegouwen, Utrecht en Zeeland.
Door dit huwelijk begon de opkomst van het Huis Nassau in Nederland.
Het geslacht Nassau wordt genoemd naar de burcht Nassau in het plaatsje Nassau aan de Lahn, een zijtak van de Rijn. De burcht werd omstreeks 1120 gebouwd door de familie van Laurenburg. Walram van Laurenberg was de eerste graaf van Nassau. Hendrik de rijke, zoon van Walram van Laurenberg, bouwde het slot Dillenburg waar in 1533 Willem van Oranje werd geboren.
Ook in andere plaatsen stonden burchten of huizen van de Nassaus. Elke plaatsnaam vertegenwoordigde een tak van het huis van Nassau, zoals Nassau-Dillenburg, Nassau-Dietz, Nassau-Beilstein, Nassau-Siegen en Nassau-Weilburg.
In 1255 verdeelden Hendrik's twee zonen, Walram en Otto, het graafschap. Hiermee ontstonden de zogenaamde "Ottoonse linie" en "Walramse linie".
Het Nederlandse Koninklijk Huis stamt af van de Ottoonse linie van het huis Nassau.
In het midden van de 14e eeuw ontstonden de Hoekse en Kabeljauwse Twisten. De aanleiding was het kinderloos overlijden van graaf Willem IV van Holland in 1345. Zijn zuster Margaretha, getrouwd met de Duitse keizer Lodewijk van Beieren, kreeg het graafschap in handen. Ook haar zoon Willem V kreeg bestuurlijke macht maar tussen moeder en zoon ontstonden al snel conflicten. Edelen en steden kozen partij. De aanhangers van Willem V werden Kabeljauwen genoemd. De tegenstanders kregen de naam Hoeken.
In 1385 werd Willem V opgesloten in een kasteel. Door een hersenbloeding was hij 'krankzinnig' geworden. Broer Albrecht nam zijn taken waar. In datzelfde jaar trouwde zijn zoon Willem met een dochter van Filips de Stoute van Bourgondië. Filips' zoon Jan zonder Vrees trouwde met Albrechts dochter. Toen in 1392 de minnares van Albrecht, Aleid van Poelgeest, door de Hoeken werd vermoord nam Albrecht wraak door de kastelen van enkele Hoekse edelen te vernietigen. De twisten laaiden hierdoor hoog op.
Graaf Willem VI werd na zijn dood aanvankelijk opgevolgd door dochter Jacoba van Beieren. De Duitse keizer kende Holland, Zeeland en Henegouwen echter toe aan een oom van Jacoba, Jan van Beieren, die tot dan toe bisschop was. De strijd die ontstond betekende een nieuwe fase in de Hoekse en Kabeljauwse Twisten.
Uiteindelijk werd Jan op slinkse wijze vergiftigd door partijgenoten van Jacoba. Na 1425 ging de strijd om de macht tussen Jacoba en haar neef Filips van Bourgondië (de Goede). Bij de Zoen van Delft (vredesverdrag) werd Jacoba in juli 1428 erkend als gravin van Holland en Zeeland. Filips bestuurde echter namens haar het gebied. Ook werd Filips aangewezen als haar erfgenaam en mocht Jacoba niet meer trouwen. Toen ze enkele jaren later toch in het huwelijk trad met Frank van Borselen moest ze definitief afstand doen van haar macht.
Filips de Goede werd in 1433 graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen. Ook onder zijn bewind, en dat van zijn opvolger Karel de Stoute (vanaf 1467), laaiden de Twisten regelmatig hoog op. Beiden droomden van het koningkrijk Bourgondië. De Orde van het Gulden Vlies werd voor de Bourgondische hertogen een middel om de adel aan zich te binden.
Karel de Stoute sneuvelde in 1477 bij Nancy. Dit betekende het einde van de Bourgondische expansie. Zijn dochter Maria van Bourgondië volgde hem op. Maria was gehuwd met de zoon van de Duitse keizer, Maximiliaan van Oostenrijk. De Habsburgse periode kwam in zicht.
Na haar dood volgde haar zoon Filips de Schone haar op. In 1496 huwde hij Johanna (de waanzinnige) van Aragon Kastilië.
Vanaf 1347 werd Europa getroffen door een pestepidemie van ongekende omgang: de Zwarte Dood. Naar schatting overleed een kwart tot een derde van de bevolking. De veroorzaker van de pest, de bacterie yersinia pestis, wordt verspreid door vlooien die met name op ratten parasiteren.
In die tijd was het echter onduidelijk waar de pest vandaan kwam en dacht men dat het een straf van God was. Omdat iedereen slachtoffer werd, streng gelovig of niet, kregen al snel de joden de schuld. Zij zouden de waterputten hebben vergiftigd.
De zwarte dood kwam uit Azië. In Europa werd Italië het eerst getroffen. De ziekte was meestal binnen twee á drie dagen dodelijk.
De tijd tussen 1000 en ongeveer 1500 was de tijd van de vorstendommen. De stand speelde een overheersende rol. Door geboorte behoorde men tot de stand van de adel, de vrije burgers of boeren of tot de horigen: de landarbeiders die het meest van wat ze verbouwden aan hun leenheer verschuldigd waren. Men kon overstappen naar de geestelijkheid. Vanaf ongeveer 1300 werd het feodale stelsel langzaam afgebroken. Van één Nederland was geen sprake. Enkele 'mini-staatjes' waren: Holland, Brabant, Gelre en het bisdom Utrecht.
Het was ook de tijd van de kruistochten. In 1217 nam graaf Willem I, veertiende graaf van Holland, deel aan de vijfde kruistocht. Het doel van de kruistochten was het Heilige Land te bevrijden van de islamitische heersers.
Zijn kleinzoon, graaf Willem II, werd in 1248 gekroond tot koning van het Duitse Rijk. Bij een poging de West-Friezen aan zijn gezag te onderweren zakte hij echter met paard en al door het ijs waarna hij overleed. Zijn zoon Floris V volgde hem op. In 1296 werd hij bij het Muiderslot door edelen vermoord. Zijn zoon en opvolger Jan I werd de laatste graaf van het Hollandse Huis. In 1299 kwam het Henegouwse Huis aan de macht.
In 476 viel het Romeinse rijk uiteen waarna enkele chaotische eeuwen volgden. Er ontstonden een aantal stammenrijken waarvan het Frankische Rijk de belangrijkste werd. Ook het huidige Nederland maakte er deel van uit. In 771 werd Karel de Grote, zoon van Pippijn de Korte, alleenheerser over het Frankische rijk. Hij koos Aken uit als plaats voor zijn hof. In het jaar 800 werd hij door paus Leo III tot keizer van het rijk gekroond.
In deze periode hielden de Noormannen huis in de Nederlanden. In 820 kwam de eerste aanval op de kust van Vlaanderen. Dorestad (op de plaats van het huidige Wijk bij Duurstede) werd tussen 834 en 837 vier maal geplunderd. De laatste invallen dateren uit 1006 en 1007 waarbij Tiel werd geplunderd en Utrecht in brand gestoken.
In 843 werd het rijk in het Verdrag van Verdun opgedeeld onder Karels drie kleinzonen. Vanaf de 10e eeuw werden de Nederlanden een deel van het Duitse rijk.
In 690 vertrok de Angelsaksische monnik Willibrord naar het gebied van de Friezen (tot aan de stad Utrecht) om hen het christelijk geloof te brengen. Vijf jaar later werd hij door de paus tot aartsbisschop van de Friezen benoemd. Het verzet van de Friezen werd in 719 gebroken.
In 716 kwam vanuit Engeland de monnik Bonifatius naar het gebied van de Friezen om er samen met Willibrord te werken. Over het einde van Willibrord's leven is weinig bekend. Bonifatius werd op 5 juni 754 bij Dokkum vermoord. Volgens de overlevering probeerde hij zichzelf met een bijbel te beschermen tegen de zwaarden en bijlen.
In het jaar 69 kwamen de Bataven, aan de noordgrens van het Romeinse Rijk, in opstand tegen de Romeinen. Julius (of Claudius) Civilis leidde de opstand, hoewel hij zelf jaren het Romeinse Rijk had gediend.
Wat we weten over Civilis komt van de Historiae van de Romeinse schrijver Tacticus. Civilis versloeg (samen met Canenefaten en Friezen) de Romeinse legioenen vele malen. Uiteindelijk moest hij zich echter overgeven. Het verslag van Tacticus stopt op het moment dat Civilis onderhandelt over zijn overgave. Wat er daarna gebeurde is niet bekend.
De opstand wordt vaak gezien als het begin van de vaderlandse geschiedenis.
In 1871 werd Aletta Jacobs als eerste vrouw toegelaten tot de universiteit. Hiervoor was toestemming nodig van de minister van Binnenlandse Zaken (Thorbecke). Aanvankelijk kreeg ze toestemming voor een proefperiode van één jaar. Op zijn sterfbed gaf Thorbecke haar toestemming om ook examens af te leggen.
Ze rondde haar studie medicijnen succesvol af aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na haar promotie in 1879 ging ze als huisarts werken in Amsterdam.
In 1859 werd de slavernij in Oost-Indië afgeschaft. Dit kwam op naam van de politiek verantwoordelijke minister van Koloniën Jan Jacob Rochussen. Hij zag het ontwikkelen van de 'primitieve volkeren' en de verspreiding van het christendom en beschaving als belangrijkste factoren voor een rol van Nederland in Indië.
In 1860 verscheen de roman Max Havelaar, een aanklacht van Eduard Douwes Dekker (Multatuli) tegen de Nederlandse politiek in Nederlands-Indië. Hij droeg Max Havelaar op aan de koning, voorzien van een niet mis te verstane aantijging: 'Want aan U draag ik mijn boek op, Willem den Derde [..] Aan U durf ik met vertrouwen vragen of 't Uw keizerlyke wil is: [...] dat daarginds Uw meer dan dertig milioenen onderdanen worden mishandeld en uitgezogen in Uwen naam?'
In 1863 werd ook de slavernij in de West-Indische koloniën afgeschaft.
In de Middeleeuwen werden dieven en straatschenders gebrandmerkt om anderen voor hen te waarschuwen. Bij geweldsplegers werden de vingers afgehakt, en wanneer het geweld tegen een gerechtsdienaar betrof zelfs de hele hand. Andere lijfstraffen bestonden uit geseling, het uitsteken van ogen of het afsnijden van de tong, een oor of lip.
Lijfstraffen werden in 1854 afgeschaft en de doodstraf werd beperkt tot ophanging boven een luik. 'Zoo men straffen moet, geschiedt zulks door het onthouden van arbeid of het opsluiten in eene donkere cel', aldus de regering.
Op 17 september 1870 werd de doodstraf afgeschaft in Nederland. Het laatste doodvonnis was in 1860 voltrokken.
In opdracht van Koning Willem II wordt in 1848 een staatscommissie in het leven geroepen, voor de vorming van een liberale grondwet. De commissie staat onder voorzitterschap van Johan Rudolf Thorbecke. Nog datzelfde jaar wordt de grondwet gewijzigd.
De belangrijkste bepaling in de nieuwe grondwet is: 'De Koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk.' De macht van de monarch wordt teruggebracht tot een minimum en verschuift naar het parlement. De ministers zijn voortaan verantwoording schuldig aan de volksvertegenwoordiging en er komen rechtstreekse verkiezingen voor de Tweede Kamer.
In 1825 leidde de Javaanse prins Diponegoro een opstand tegen de Nederlandse overheersers. De bevolking schaarde zich achter hem. De strijd, bekend als de Java-oorlog woedde vijf jaar.
In 1830 werd de prins gevangen genomen en verbannen, eerst naar Menado in Noord-Celebes, vervolgens naar Makassar. Hiermee eindigde de strijd. Naar schatting kwamen ongeveer 15.000 soldaten en 200.000 Javanen om het leven.
Om na de geldverslindende oorlog financieel op te krabbelen voerden de Nederlanders het cultuurstelsel in. Dit verplichtte de Javaanse bevolking een vijfde van het land te verbouwen met tropische producten om deze aan Nederland te leveren. De opbrengst was voor de Nederlandse staat.
In 1818 werd, met steun van koning Willem I, de Maatschappij van Weldadigheid opgericht. Initiatiefnemer was generaal Johannes van den Bosch die na de Franse overheersing de armoede in (vooral) de grote steden wilde bestrijden. Hij stichtte de koloniën Frederiksoord, Willemsoord, Wilhelminaoord en Boschoord en bouwde daar honderden huisjes. Vanuit het hele land konden arme gezinnen daar terecht om een eigen bestaan op te bouwen als boer.
School- en kerkbezoek was verplicht. Voor de opvang van bejaarden werden bejaardentehuizen gebouwd. Kinderen van kolonisten mochten echter niet in de kolonie blijven wonen, zij moesten plaats maken voor nieuwe kansloze gezinnen.
Na de val van Napoleon werd tijdens het Congres van Wenen besloten dat Nederland en België samengevoegd zouden worden.
Het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden kreeg twee hoofdsteden: Amsterdam en Brussel, en de Staten-Generaal werd gesplitst in twee kamers. De leden van de Eerste Kamer werden door de Koning aangewezen. De Tweede Kamer werd gekozen door de leden van de Provinciale Staten. De Tweede Kamer telde 55 Nederlandse en 55 Belgische leden. De vergaderingen vonden beurtelings plaats in Den Haag en Brussel.
In 1823 stelde koning Willem I de Raad der Ministers in met als doel de besluitvorming te verbeteren door de eenheid in het bestuur te bevorderen. Het voorzitterschap rouleerde onder de zittende ministers, er was dus nog geen Minister-President.
De vereniging van Nederland en België duurde echter niet langer dan vijftien jaar. Op 25 augustus 1830 ontaarde de opera La Muette de Portici in de Koninklijke Muntschouburg van Brussel in rellen die de aanleiding van de Belgische Opstand tegen koning Willem I vormden. De heersende onvrede bij de Zuid-Nederlandse bevolking leidde tot de vorming van een Voorlopig Bewind dat op 4 oktober de zelfstandige Belgische staat proclameerde. Het huis van Oranje werd van de troon gestoten en Leopold van Saksen-Coburg werd tot koning van de Belgen gekozen.
Willem I hield zijn weerstand aanvankelijk koppig vol. Pas in 1839 werd een eindverdrag gesloten.
De Burgerlijke Stand is in het grootste deel van Nederland officieel ingevoerd op 1 maart 1811 door Napoleon Bonaparte. Hij deed dit om o.a. de dienstplicht af te kunnen dwingen en om een efficiëntere belastingheffing in te voeren. De oudste burgerlijke standakte van Nederland dateert van 4 juli 1796 en is opgesteld in het Limburgse Margraten.
Iedereen die nog geen vaste achternaam had, was vanaf 1811 verplicht er een te kiezen. Sommigen besloten echter, bij wijze van protest, een belachelijke achternaam te kiezen in de verwachting dat deze administratieve vernieuwing na de Franse bezetting niet meer van toepassing zou zijn.
Koning Lodewijk Napoleon had als doel Nederland tot een eenheid te smeden. Zijn eenheidspolitiek druisde echter regelmatig in tegen de Franse belangen. In 1810 moest hij om die reden afstand doen van de troon en werd Nederland ingelijfd bij Napoleons keizerrijk. Het gebied ten noorden van de grote rivieren werd bestuurd door gouverneur-generaal Lebrun. Het zuiden rechtstreeks door Parijs.
Bij de slag bij Leipzig, in oktober 1813, leed Napoleon één van zijn zwaarste verliezen. Deze slag, ook bekend als de Volkerenslag, was aanleiding voor de Franse troepen om zich in november uit Nederland terug te trekken.
In Den Haag werd een voorlopig algemeen bestuur geformeerd onder leiding van de staatsman Gijsbert Karel van Hogendorp. Hij vaardigde een proclamatie uit waarin de Prins van Oranje tot 'Hoge overheid' werd uitgeroepen. Op 30 november landde Willem, de zoon van de laatste stadhouder, in Scheveningen, waarna hij tot soeverein vorst werd uitgeroepen.
Eén van de eerste daden van koning Willem I was het instellen van een commissie om een nieuwe grondwet te ontwerpen. De eerste vergadering van deze commissie vond plaats op 27 december 1813 en stond onder leiding van van Hogendorp. Drie maanden later kwam de commissie met een voorstel dat werd goedgekeurd door de notabelen.
In 1814 vielen geallieerde troepen van Oostenrijk, Pruisen en Engeland Frankrijk binnen. Napoleon werd verbannen naar het eiland Elba. In 1815 keerde hij echter terug om nog honderd dagen te regeren als keizer van Frankrijk. Op 18 juni 1815 werd hij in de Slag bij Waterloo verslagen. Hij werd verbannen naar het eiland St. Helena en overleed aldaar in 1821.
De eerste officiële regeling van de Nederlandse spelling dateert van 1804. Predikant Matthijs Siegenbeek werd benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de vaderlandse taal en welsprekendheid en ontwierp op verzoek van de minister van Onderwijs een eenheidsspelling.
De spelling werd gepubliceerd in zijn Verhandeling over de Nederduitsche spelling ter bevordering van de eenparigheid in dezelve. In 1805 volgde een Woordenboek voor de Nederduitsche spelling.
In 1804 kroonde Napoleon Bonaparte zichzelf in aanwezigheid van de paus tot keizer en stelde hij het keizerschap erfelijk. Aan hem herinnert de piramide van Austerlitz in Zeist. In 1804 liet de Franse generaal Marmont zijn manschappen een piramide bouwen met een obelisk die moest herinneren aan de succesvolle veldtocht van Napoleon in Egypte.
In 1805 werd Rutger Jan Schimmelpenninck als leider van ons land aangesteld onder de titel van raadspensionaris. In 1806 werd hij vervangen door Napoleons broer Lodewijk Napoleon.
Lodewijk Napoleon vernoemde de piramide naar de beroemde veldslag van zijn broer in 1805: Austerlitz. Bij deze slag had Napoleon Bonaparte de Oostenrijkse en Russische legers verslagen.
Op 1 maart 1796 kwam in Den Haag de eerste democratisch gekozen Nederlandse volksvertegenwoordiging bijeen: de Nationale Vergadering. Eind 1795 waren daarvoor landelijke verkiezingen gehouden, waaraan iedere mannelijke ingezetene ouder dan 21 jaar mocht deelnemen.
De eerste president werd Pieter Paulus. Hij overleed echter al op 17 maart. De eerste opdracht voor de Nationale Vergadering was het vaststellen van een grondwet. Het probleem was echter dat er een scheiding bestond tussen de unitarissen (die een centrale eensheidsstaat voorstonden) en de federalisten (die hechtten aan een zekere mate van provinciale zelfstandigheid). In 1798 pleegde een radicale groep unitarissen een staatsgreep. Zij presenteerden vervolgens een grondwet die uitging van een eenheidsstaat en die dus een einde maakte aan de provincies.
In juni 1798 werd de staatsgreep ongedaan gemaakt. In 1801 werd de grondwet (die nooit volledig was ingevoerd) vervangen door een nieuwe, die meer recht deed aan de provinciale autonomie.
Stadhouder Willem IV stierf jong, waardoor zijn zoon Willem V hem al op driejarige leeftijd opvolgde als stadhouder van de Republiek. Zijn moeder, Anna van Hannover, en na haar dood de hertog van Brunswijk-Wolfenbüttel, namen het regentschap tot zijn meerderjarigheid op zich. In 1767 trouwde Willem met Wilhelmina van Pruisen.
In 1780 brak de Vierde Engelse Oorlog uit. Na de Glorieuze Revolutie van 1688 had Nederland langzaam haar dominantie op de handel aan Engeland verloren. Dit zorgde voor jaloezie aan de Nederlandse zijde wat zich uitte in steun aan de rebellen in de Amerikaanse koloniën, die zich tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog probeerden los te maken van het Britse Rijk.
In 1781 kwam er grote kritiek op het functioneren van Willem V; hij werd beschuldigd van heulen met de vijand. Patriotten wilden eenzelfde regeringsvorm die de VS probeerden te vestigen en daarin stond Willem in de weg. Het pamflet "Aan het volk van Nederland", dat waarschijnlijk werd geschreven door Baron Joan Derk van der Capellen tot den Pol (voorman van de patriotten), vond gretig aftrek. In het pamflet werd de steun aan de VS uitgesproken en werd uiteengezet waarom de positie van de stadhouder onrechtmatig zou zijn. De stadhouder begon steeds meer macht te verliezen. In 1784 werd daarbij ook nog eens bekend dat de hertog van Brunswijk in het geheim van Willem de volmacht in de stadhouderlijke functies had gekregen. In 1785 werd de prins gedwongen alle ambten neer te leggen en te vertrekken uit Den Haag. De familie ging op het Loo bij Apeldoorn wonen en verhuisde in 1786 naar Nijmegen.
In 1787 waren de spanningen tussen de patriotten en orangisten zo hoog opgelopen dat een burgeroorlog dreigde. De vrouw van Willem, Wilhelmina, nam hierop het heft in eigen handen en vertrok in het geheim naar den Haag om orde op zake te stellen. In de buurt van Goejanverwellesluis, bij Gouda, werd ze echter tegengehouden en moest onverrichterzake terugkeren naar Nijmegen. Op initiatief van Wilhelmina zelf kwam haar broer, de nieuw aangetreden koning van Pruisen, vervolgens te hulp.
Op 23 september 1787 werd de rust hersteld en keerden Prinses Wilhelmina en haar echtgenoot terug naar den Haag (waarschijnlijk is Prinsjesdag naar deze gebeurtenis vernoemd). In de weken daarna werden honderden patriotten gevangen genomen. Velen vluchtten naar Frankrijk.
Na de Franse Revolutie wilde Frankrijk de Nederlandse patriotten helpen bij hun strijd om 'vrijheid, gelijkheid en broederschap'. Onder leiding van de Franse generaal Charles Pichegru trokken de Fransen in december 1794 over de bevroren rivieren de Republiek binnen. Op 18 januari 1795 vluchtte stadhouder Willem V naar Engeland. Twee dagen later werd de Bataafse Republiek uitgeroepen. Tijdens een bezoek aan zijn dochter Louise in 1806 overleed hij in Brunswijk en werd daar begraven. In 1958 werd het stoffelijk overschot bijgezet in de Nieuwe Kerk in Delft.
Koningin Beatrix stamt in rechte lijn af van de Friese tak van het huis Oranje-Nassau en niet in directe lijn van Willem van Oranje.
Willem de Rijke, Graaf van Nassau, werd op 10 april 1487 geboren te Dillenburg. Hij trouwde met Juliana van Stolberg en kreeg viertien kinderen (vandaar zijn bijnaam). Zijn oudste zoon was Willem van Oranje.
Willem van Oranje werd in directe lijn opgevolgd tot en met stadhouder Willem III (1650-1702). Toen deze kinderloos overleed ging het stadhouderschap over in de Friese tak.
Deze tak is terug te leiden op een jongere broer van Willem van Oranje: Jan van Nassau.
In 1740 stierf de keizer van Oostenrijk, Karel VI. Zijn dochter Maria Theresia volgde hem op, maar daar waren niet alle Europese gezagsdragers even gelukkig mee. Het gevolg was een oorlog die acht jaar zou duren.
De Republiek steunde samen met Engeland en Rusland de nieuwe keizerin. Maar door deze opstelling raakte het land in oorlog met Frankrijk. In 1747 vielen de Fransen Zeeuws-Vlaanderen en Brabant binnen.
In de Nederlanden heerste angst voor een herhaling van het rampjaar. In 1702 was, na de dood van de kinderloze koning-stadhouder Willem III, het Tweede Stadhouderloze Tijdperk uitgeroepen. Maar nu ging het volk massaal de straat op om het stadhouderschap terug te eisen. In mei werd Willem Friso, uit de Friese tak van het Huis van Oranje-Nassau, de eerste stadhouder van alle provincies van de Republiek.
Na Russisch dreigement richting Frankrijk werd op 18 oktober 1748 de Vrede van Aken getekend. Hiermee kwam de Oostenrijkse successieoorlog ten einde.
De eerste tijdschriften verschenen vanaf het einde van de zeventiende eeuw. In 1731 verscheen het tijdschrift De Hollandsche Spectator, in navolging van het Engelse blad The Spectator. Het blad werd opgericht door schrijver Justus van Effen en had een kritisch-beschouwend karakter. Het blad groeide snel uit tot een toonaangevende publicatie en werd tot 1735 uitgegeven. In navolging van het blad verschenen verschillende 'spectatoriale' geschriften. Deze vertegenwoordigden de achttiende-eeuwse burgerlijke middenklasse; alles draaide om de 'opvoeding' en het morele zelfbewustzijn.
Een bekende novelle van van Effen is Kobus en Agnietje dat in 1731 in de Hollandsche Spectator verscheen.
In 1701 brak de Spaanse Successieoorlog uit. Deze oorlog werd gevoerd om de landen van de kinderloos gestorven Spaanse koning Karel II: Spanje, de Spaanse bezittingen in Amerika, Italië en de Zuidelijke Nederlanden. Mede door bemiddeling van Willem III besloten Engeland, Frankrijk en de Republiek dat het rijk verdeeld zou worden tussen de Franse kroonprins en aartshertog Karel, de tweede zoon van de Duitse keizer. Zij waren verwant aan Karel II. Voor zijn dood benoemde de Spaanse koning echter zelf Filips van Anjou, de tweede zoon van de Franse kroonprins, tot erfgenaam.
De oorlog werd beëindigd met de vrede van Utrecht (1713). Filips van Anjou werd als Filips V koning van Spanje. De Republiek kreeg een deel van Opper-Gelre, Oostenrijk de Zuidelijke Nederlanden en Frankrijk het prinsdom Oranje. Het geslacht van Nassau mocht de titel Prins van Oranje blijven voeren.
Het in 1598 uitgevaardigde Edict van Nantes garandeerde de godsdienstvrijheid van de hugenoten, de Franse protestanten. In 1685 trok de katholieke Franse koning Lodewijk XIV het edict echter in. Hierop vluchtten zo'n 50.000 hugenoten naar Nederland.
De schrik voor het katholieke gevaar zat er goed in, zeker toen datzelfde jaar de katholieke Jacobus II op de Engelse troon kwam. De Republiek vreesde een verbond tussen Frankrijk en Engeland. Toen in 1688 de protestantse stadhouder Willem III koning van Engeland werd week het gevaar.
In 1677 trouwde Willem III (ook bekend als koning-stadhouder, Dutch William en King Billy) met een protestantse dochter van Jacobus II: Mary Stuart. Op uitnodiging van het Engelse parlement verjoeg hij in 1688 zijn schoonvader van de troon. In 1689 werden Willem en Mary uitgeroepen tot koning en koningin van Engeland. Voor het eerst in de geschiedenis ontstond een min of meer stabiele constitutionele monarchie. Deze omwenteling staat bekend als 'The Glorious Revolution' (De Glorieuze Revolutie).
In 1688 ontstond er een handelsoorlog (De Negenjarige Oorlog) tussen de Republiek en Frankrijk. Toen Willem III de Engelse troon besteeg kreeg de Republiek naar Lodewijks smaak te veel macht. De partijen bleken even sterk en in 1697 werd de oorlog beëindigd met de Vrede van Rijswijk.
In 1702 stierf Willem zonder erfgenaam. De Engelse troon kwam in handen van Anne, de zuster van Mary. In Holland werd het Tweede Stadhouderloze Tijdperk uitgeroepen.
'Loo' is het Oudhollandse woord voor 'open plek in het bos'. In 1684 kocht stadhouder Willem III kasteel het Oude Loo in Apeldoorn en begon hij met de bouw van een nieuw jachtslot op het terrein. De uitvoerend architect was Jacob Roman.
De tuin werd aangelegd in de stijl van de 17e eeuwse barok en het rijke interieurontwerp kwam van de Fransman Daniel Marot. In 1688 werd het Loo verder uitgebreid. Verdere verbouwingen vonden plaats in de 19e en 20e eeuw.
Koningin Wilhelmina is op het Loo overleden. Na haar dood werd het paleis gerestaureerd en ingericht als museum.
Spinoza was samen met onder andere René Descartes een van de rationalisten van de vroege moderne filosofie. Zijn ouders waren Portugese joden. Omdat het judaisme in Spanje en Portugal werd verboden vluchtten velen naar de Nederlanden, waar zij welkom waren. Zo ook de ouders van Spinoza.
Spinoza (voluit: Baruch de Spinoza) werd in 1632 in Amsterdam geboren. In zijn schooljaren leerde hij onder meer uit de Thora. Gaandeweg zette hij zich echter steeds meer af tegen de leer en tegen voorschriften omtrent eten, drinken en bidden. Uiteindelijk werd hij uit de sefardische gemeenschap verbannen.
Vanaf 1657 was hij verbonden aan de Latijnse school van Franciscus van de Enden, die vooral bekend werd als de leermeester van Spinoza. In 1660 vertrok hij uit Amsterdam en trok in bij een chirurg in Rijnsburg. De woning staat nu bekend als het Spinozahuis. In 1669 verhuisde hij naar Den Haag waar hij tot zijn dood zou blijven wonen.
Hij was er onder andere van overtuigd dat er geen verschil is tussen God en Natuur, dat de natuurlijke wereld zichzelf heeft voortebracht en dat er geen wezenlijk verschil is tussen goed en kwaad. Op politiek gebied bepleitte hij volledige vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid.
Op 21 februari overleed hij aan tuberculose. Tien maanden daarna werd één van zijn belangrijkste werken uitgegeven: Ethica ordine geometrico demonstrata. Hij had zijn boek al lang voltooid, maar omdat hij zich bewust was van de ophef die zijn ideeën teweeg zouden brengen, verzocht hij de publicatie er van tot na zijn dood uit te stellen. De Ethica leidde inderdaad tot heftige discussies. De Staten verboden zelfs de publicatie van al Spinoza's geschriften om de 'seer veele prophane, blaspheme ende atheistische stellingen'.
Het jaar 1672 staat bekend als het rampjaar. Engeland zat in geldnood en Frankrijk was nog altijd uit op expansie. Daarom sloten deze landen een coalitie waarbij tevens Keulen en Munster zich aansloten. De landen verklaarden de oorlog aan de Republiek (die op dat moment haar Gouden Eeuw beleefde) en vielen het land binnen waarbij grote delen van het land werden bezet. Dit was het begin van de Hollandse Oorlog.
Door het bondgenootschap met Keulen en Munster was het voor de Fransen mogelijk om de Republiek vanuit het oosten aan te vallen. Eén van de grootste legers die Europa tot dan toe had gezien rukte op en de Fransen drongen door tot in het hart van de Republiek. Daarbij werd de stad Utrecht bezet. Alleen de inundatie van de Waterlinie verhinderde dat de Fransen Holland zelf konden binnendringen.
In Holland brak door de oorlog een volksopstand uit waarbij raadspensionaris Johan de Witt - de grote zondebok - voor de Gevangenenpoort in Den Haag werd gelyncht. De Oranjepartij maakte hier dankbaar gebruik van. Het was immers door toedoen van Johan de Witt dat, na de dood van stadhouder Willem II, het Eerste Stadhouderloze Tijdperk was ingeluid.
Willem III werd in 1672 kapitein-generaal van het leger en later in dat jaar stadhouder. In 1673 sloten Spanje en de Duitse keizer een verbond met de Republiek tegen de Fransen. Utrecht, Gelderland en Overijssel werden bevrijd.
Voor de Oorlog met Engeland, die dus een onderdeel van de Hollandse Oorlog was, wordt ook de naam Derde Engelse Oorlog gebruikt. Michiel de Ruyter was degene die de Engelsen op verschillende plaatsen versloeg. Hij overleed echter nog tijdens de Hollandse Oorlog. In 1676 werd hij door de Staten-Generaal erop uitgestuurd om bondgenoot Spanje bij te staan in de strijd tegen Frankrijk. Hij overleed in Italië en werd met grote staatsie bijgezet in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.
De Derde Engelse Oorlog werd in 1674 beëindigd met de vrede van Westminster. Kort daarna volgden verdragen met Munster en Keulen. Frankrijk stond nu alleen. Na vier jaar zwaar onderhandelen werd in 1678 de oorlog met Frankrijk beëindigd met de Vrede van Nijmegen.
De Devolutieoorlog was een oorlog tussen Frankrijk en Spanje met als inzet de heerschappij over de Spaanse Nederlanden. De oorlog werd gevoerd tussen 8 mei 1667 en 2 mei 1668.
Tijdens de oorlog sloten de Republiek, Zweden en Engeland een Triple Alliantie omdat men vreesde dat Frankrijk te machtig zou worden. In een geheim artikel stond dat de Alliantie Frankrijk aan zou vallen als het land bemiddeling om tot vrede te komen met Spanje zou weigeren.
Uiteindelijk bond Frankrijk in en tekende in 1668 de Vrede van Aken. De Spaanse Nederlanden bleven Spaans bezit.
In 1665 breekt de Tweede Engelse Oorlog uit. Net als bij de Eerste Engelse Oorlog draait de oorlog om handelsbelangen en bestaat deze voornamelijk uit het beschermen van de eigen koopvaardijschepen, het buitmaken van de vijandelijke schepen en het pogen de wederzijdse oorlogsvloten tot zinken te brengen.
Na de Eerste Engelse Oorlog had de Republiek haar vloot sterk uitgebreid en stond deze vanaf 11 augustus 1665 onder leiding van luitenant-admiraal Michiel de Ruyter. Hij boekte verschillende successen. De Vierdaagse Zeeslag, die van 11 juni tot 14 juni 1666 duurde, werd uitgevochten tussen de Vlaamse en Engelse kust en was de grootste zeeslag van de Tweede Engelse Oorlog. In juni 1667 leidde de Ruyter de slag bij Medway. Met een vloot vaart hij de Theems op om de Engelse oorlogsschepen die bij Chatham liggen in het nauw te drijven. De haven van Chatham is echter geblokkeerd met onder andere enorme kettingen. Maar de Nederlanders varen er dwars doorheen en verwoesten de Engelse schepen.
Samuel Pepys schreef in zijn befaamde dagboek op 29 juli 1667: "Thus in all things, in wisdom, courage, force, knowledge of our own streams, and success, the Dutch have the best of us, and do end the war with victory on their side."
Hierna wordt snel een vredesverdrag gesloten, de Vrede van Breda. De Engelse Scheepvaartwetten worden versoepeld en Nieuw-Amsterdam wordt geruild tegen het Engelse Suriname.
Constantijn Huygens (1596-1687), zoon van een secretaris van de Raad van State, staat bekend als een van de grootste dichters uit de Gouden Eeuw. Tevens was hij geleerde, componist en secretaris van de Oranjes Frederik Hendrik en Willem II.
Zijn zoon Christiaan Huygens (1629-1695) was een Nederlandse astronoom alsmede wis- en natuurkundige. Hij wijdde zich onder andere aan het verbeteren van de telescoop. Belangrijk waren ook zijn pogingen de tijdmeting te verbeteren. Galileo had al de mogelijkheid geopperd een slinger te gebruiken als nauwkeurigere aandrijving voor het uurwerk. Huygens vond het juiste aandrijfmechanisme uit. In 1656 beschreef hij de slingerklok, waarop hij patent kreeg, in zijn boek Horologium Oscillatorium sive de motu pendulorum.
De familie Huygens stond in contact met P.C. Hooft, Rembrandt van Rijn en filosoof en wiskundige René Descartes. Descartes had op het vlak van wiskunde duidelijke invloed op de opvoeding van Christiaan.
Constantijn en Christiaan Huygens delen een graf in de Grote Kerk in Den Haag.
Na de Vrede van Munster voert de Republiek met Engeland de strijd om de handel op de wereldzeeën. De Nederlanders worden gezien als de 'vrachtvaarders van Europa'. In 1651 neemt Engeland de Akte van Navigatie aan, die bepaalt dat buitenlandse goederen alleen mogen worden aangevoerd door Engelse schepen of schepen uit het exporterende land. De Nederlandse koopvaardijschepen worden daarmee geweerd.
Wanneer Admiraal Maarten Tromp in 1652 bij Dover de vloot van de Engelse Admiraal Robert Blake tegenkomt en weigert zijn vlag te strijken, loopt dit uit op een zeeslag. De Staten-Generaal doen het incident aanvankelijk af als een persoonlijke twist. Maar als Engeland de Nederlandse schepen blijft lastigvallen breekt er een oorlog uit.
In augustus volgt de Slag bij Plymouth, in oktober de Slag bij de Hoofden en in december de Slag Bij Dungeness. De laatste wordt gewonnen door de Nederlanders. Bij de Driedaagse Zeeslag in maart 1653, de Slag bij de Gabbard in juni en de Slag bij Ter Heijde in augustus raken beide vloten zwaar beschadigd met het nadeel duidelijk aan de Nederlandse kant. Bij dit laatste gevecht wordt Tromp in de borst geraakt door een musketkogel en sterft.
Beide partijen zijn inmiddels oorlogsmoe. Op 5 april 1654 komt er met het sluiten van de Vrede van Westminster een eind aan de Eerste Engelse Oorlog. Engeland wordt een oorlogsschatting van ruim twee miljoen gulden toegezegd en het eiland Pulu Run wordt afgestaan. Het gewest Holland zegt buiten de Vrede om in het geheim toe nooit de zoon van Willem II tot stadhouder te benoemen. Deze afspraak wordt vastgelegd in de Akte van Seclusie die tot grote verontwaardiging leidt in de Republiek.
Stadhouder Willem II, Prins van Oranje, was de zoon van stadhouder Frederik Hendrik en Amalia van Solms (en dus de kleinzoon van Willem van Oranje). Hij werd geboren op 27 mei 1626 en trouwde op 2 mei 1641 met Mary Henrietta Stuart (dochter van koning Karel I van Engeland) die op dat moment pas negen jaar oud was.
Willem had het ambitieuze plan opgevat om Nederland tot een sterk, gecentraliseerd calvinistisch land te maken met hemzelf als monarch. Hij was het in grote mate oneens met de politiek van religieuze tolerantie die zijn vader toepaste. Ook was hij geen voorstander van de Vrede van Munster.
Willem stuitte daarmee op veel weerstand van de Nederlandse Staten. In 1650 bereidde hij een straatsgreep voor, met als doel de macht van het gewest Holland te breken. Een aantal politieke tegenstanders, waaronder admiraal Witte de With, werden gevangen genomen.
Na een korte belegering van Amsterdam won Willem. In november overleed hij echter aan de pokken. Op dat moment moest zijn zoon Willem III nog geboren worden en was er dus geen onmiddellijke opvolger voor de functie van stadhouder. Voor de Staten van Holland was dit een uitstekende kans.
Zij riepen in 1651 een bijzondere zitting van de Staten-Generaal bijeen; de Grote Vergadering. Er werd beslist dat vijf gewesten van de Republiek voortaan geen stadhouder meer zouden hebben. De meeste macht zou komen te liggen bij de raadspensionaris van Holland, Johan de Witt. Groningen en Friesland hielden achterneef Willem Frederik als stadhouder. Ook werd gediscussieerd over religie. Er werd besloten dat de protestantse kerk geen staatskerk zou worden, maar dat elk gewest voortaan over de eigen religie zou beslissen.
Het Eerste Stadhouderloze Tijdperk duurde tot 1672.
Jacob Cats, de beroemde volksdichter, werd op 10 november 1577 geboren te Brouwershaven. Hij bezocht de Latijnse school in Zierikzee en studeerde rechten in Leiden en Orléans. In Den Haag vestigde hij zich als advocaat en later als stads-advocaat in Middelburg en Dordrecht. In 1605 trouwde hij met de Antwerpse Elisabeth van Valckenburg.
In 1636 werd hij raadspensionaris van Holland. Dit ambt bekleedde hij tot 1651. Hij overleed in 1660 in Den Haag op 'Huis Sorghvliet', het huis dat nu als ambstwoning voor de minister-president in gebruik is: het Catshuis.
In zijn werk staat vaak de christelijke moraal centraal.
In 1621 wordt de West-Indische Compagnie opgericht. De WIC is georganiseerd naar model van de VOC en bestaat uit de kamers Amsterdam, Zeeland, Maze, Stad en Lande en Noorderkwartier. Het bestuur bestaat uit de Heren XIX. De Compagnie krijgt westelijk Afrika, Amerika en de eilanden tussen Amerika en Nieuwe-Guinea als handelsgebied. De belangrijkste handelsproducten zijn tabak, suiker, goud en slaven. Een groot verschil met de VOC is dat de WIC van de Staten-Generaal het recht krijgt op kaapvaart. De WIC krijgt de opdracht de zilvertoevoer vanuit Amerika naar Spanje (de 80-jarige oorlog is immers aan de gang) af te snijden en handelsposten te veroveren. De grootste vangst is in 1628 de Spaanse Zilvervloot waarbij Piet Hein elf miljoen gulden buit maakt.
Piet Hein wordt al snel tot luitenant-generaal van Holland en West-Friesland benoemd. Lang heeft hij, telg uit een arme familie uit Delfshaven, deze functie niet kunnen vervullen. Op 20 juni 1629 sneuvelt hij in een zeegevecht tegen de Duinkerker kapers. Dat de Nederlandse vloot toch succes leverde was te danken aan de kapitein, Maarten Harpertszoon Tromp.
In 1634 verovert de WIC Curaçao. Na de verovering van Elmina aan de West-Afrikaanse kust (1637) worden de meeste slaven vandaar naar Curaçao verscheept. De WIC verscheept van 1621 tot 1730 ongeveer 273.000 slaven. De slaven worden verkocht aan tussenhandelaren die ze onder andere naar Suriname en Sint Maarten brengen, waar ze aan plantage-eigenaren worden doorverkocht.
In 1636 wordt Johan Maurits van Nassau, achterneef van Willem van Oranje, benoemd om een kolonie in Brazilië te realiseren. In 1637 vestigt hij zich in Recife en bouwt de nederzetting Mauritsstad. Tot 1643 blijft hij in zijn functie. Door gebrek aan wil om de kolonie koste wat kost te behouden valt deze beetje bij beetje in handen van de Portugezen. De laatste 'rechten' van de Nederlanders worden afgekocht met zout en geld.
In 1667 wordt Suriname toegewezen aan de Republiek. Andere gebieden die worden veroverd zijn onder andere: de Antillen en Aruba, de Amerikaanse en Britse Maagdeneilanden, Guyana, Cayenne, Ghana en St. Helena.
In 1792 wordt de WIC als gevolg van teruglopende inkomsten opgeheven. De Staten-Generaal nemen alle bezittingen en schulden over. Het grootste deel van de overzeese bezittingen komen onder Engels bestuur.